Posts tagged denge
Enquiry
Feb 1st
Ali,
I feel that a few words about enquiry are necessary. It’s very easy to fall into the trap of opinions, beliefs, and views based on one’s experiences and conditioning. Even if one doesn’t want to engage in this way, it’s very hard to remain in a questioning mode, and come from ‘I don’t know.’ It’s very difficult, and apparently exceedingly rare, to question together with another human being, to hold open a space and keep a question going, so that there may be shared insight. We may not be able to achieve that, but that is one’s intent. At present, we aren’t communicating in this way.
It seems that you’ve set up a bit of a straw man in saying that in “talking about other people’s expectations, dreams, problems, sorrows, etc, is far easier than doing something about yourself.” We aren’t doing that, or “promising people leadership, guidance and eventually happiness.” We are looking at the actual
I feel that a few words about enquiry are necessary. It’s very easy to fall into process of thought, sustained by the observer, within oneself, and asking: What is right observation, which quiets the chattering mind, and puts the mind, emotions, brain, and body in natural order and proper balance, and allows transmutation to occur?
Can the people who have “a natural talent to quiet their thoughts and clean their mind, not by effort and struggling, but only through insight” point the way for others? Certainly they can, though each person has to do so for themselves. It simply isn’t true that “as soon as you try to put this experience into words, which is within the very limit of the known, your real experience and insight start fading away and the thought invades back the mind.” Words aren’t the problem, nor writing. Did Rumi lose his insight because he wrote beautiful poetry? Of course not. One can indeed lose insight by writing, or speaking, but only if one makes the words more important than the things, out of a desire to make a name for oneself or some other motivation. But as long as one is enquiring, asking questions within oneself, insight is not lost. Indeed, it is nurtured.
Also, I don’t accept the starting position of self. If we start from self we will end with self. ‘Myself’ is an illusion, a separation made by thought that seems to have permanence. For most people, the feeling of ‘myself’ lasts a lifetime, with no true break. For people who actually meditate, the continuity of self ceases, at least for a some timeless moments or minutes.
So yes, the question of meditation is of the highest importance, what we are really talking about. As you say, for you meditation is an idea, but for me it is an actuality, the most important action a human being is capable. Meditation isn’t a matter of talent, though it may come easier for some people than others. So let’s not play with words like ‘meditation,’ since the word is not the thing, just as the map is not the territory.
You said, “I have no intention to question thought. What I want to is to follow it to the where it takes me.” What is the ‘I’ that has this desire, and the ‘me’ for which the desire is supposedly leading? These are constructions of thought at a very subtle cognitive and emotional level. It is precisely this structure that has to be observed, without division, so that meditation can ignite. It is in that sense we ‘start with self.’
In other words, the ‘I’ cannot analyze or follow thought because it is thought, and the ‘me’ ends up exactly where it started, as ‘me.’ “To dissolve thinking, I will definitely use thinking” is a vicious circle.
You said that “following thought where it leads me…has nothing to do with observation because the observer is separate from the source.” This seems very mistaken and confusing. Let’s be as simple as possible. Is there an observation in which there is no observer? Clearly, yes. It is possible for the brain simply to observe, holistically, not from the thought-made entity ‘I.’ One simply has to observe the observer, and in doing so, the deep habit of thought splitting off from itself as ‘I’/’me’/the observer ends. Then there is just observation. This is an actual fact for one, not a theory, or idea, or method. There is no method, there is only right observation.
So if you “do not want to observe [that] which is thinking,” then there can and will be no quieting of thought, because as long as the thinker continues, thought will continue, obviously.
Essentially this is true: “When there is thought there is no meditation and when there is meditation, there is no thought.” But that can also be a clever abstraction. And it isn’t so black or white. One may have a deep insight into the observer, but the movement of thought may continue, both during a given sitting, and in the brain. But a deep insight into the observer means it no longer dominates in the brain.
Without implying time, transmutation is an arduous process. It may happen quickly in one person, and take lifetimes in another. One has to take a playful, experimental attitude. It simply isn’t so that one has “nothing to do about meditation but thinking and talking about it.”
As Evrim said, it is “vital the observer be negated.” This is the heart of the matter of meditation, by whatever name we call it. What is the Turkish word? Perhaps it is better. What I mean by the word is the effortless state of awareness that comes into being when the observer has been negated.
Someone might still ask, but how do you negate the observer? ‘How’ implies a method, and the first thing is to be done with all methods. It isn’t a matter of avoiding judgments, evaluations, analyses, or reactions. One simply observes them as they arise, with the understanding that they are part of the entire field of thought and emotion. Judgments and evaluations are secondary reactions, and when one observes them as such, they become part of the whole movement of thought/emotion, and fall away without one doing anything.
It’s an interesting question—is there judgment or evaluation or analysis without an observer? When the observer dissolves, isn’t there just the movement of thought and emotion as they arise?
Then, if one keeps passively watching, observing, listening, attention quiets the entire movement of thought/emotion. It seems accurate to say that meditation begins the moment the observer ends, even though attention has to gather greater energy for thought to fall essentially quiet in the brain.(The ‘I’ doesn’t gather attention; it simply gathers with passive watchfulness!)
Evrim clearly states a painful truth: “Without clearing the human mind from all limiting beliefs, the modern age epidemic of self-righteousness will prevail.” She asks, “What would happen if man started meditating? Would he get rid off this epidemic?”
One feels so. If even one tenth of one percent of the people in the world ended the observer through regularly sitting quietly and passively observing the movement of thoughts and emotions as they arise, humankind would be “prepared for the next leap,” and effortlessly take it.
Kind regards,
Martin
Çalışmak için yaşamak ya da yaşamak için çalışmak…
Jan 19th
Çevremize bakınca bir tarafta çalışmayı, bir angarya gibi görenler; bir tarafta da çalışmadıkları zamanları bile yine iş hakkında düşünüp, planlar yaparak ya da endişelenerek geçiren inanlar görüyoruz. Birinci gruptakiler ikincileri işkolik, ikinci gruptakiler ise birinci gruptakileri tembel ve kaytarmacı olarak görüyorlar. Hangisi doğru acaba?
Çalışmak için yaşamak…
Bu görüşü savunanlara göre, dünyada bulunmamızın esas amacı yaşadığımız sürece tükettiğimizden fazlasını üretmek ve bizden sonrakilere daha iyi bir dünya bırakmak. Bunun için de gücümüzün yettiğince çalışmamız ve daha fazla katma değer üretmemiz gerekir. Üretilen katma değer de nihayetinde daha fazla insana iş ve aş verecek yatırımlara gidecektir. Bu nedenle çalışmak ve üretmek insan için en büyük erdemdir. Bu sadece ekonomik döngünün değil, insanın iç barışı ve ruhsal huzuru açısından da çok önemlidir. Bunun içindir ki, tüm dinler de çalışmayı kutsamış tembelliği kınamıştır.
Kaldı ki; çalışmadan art kalan dinlenme zamanlarını daha güzel değerlendirmek bile, ancak daha çok çalışmakla mümkün olmaktadır. Unutmayalım ki yaşamın bize sunduğu nimetlerden, istisnaları saymazsak, herkes başarısı oranında pay alıyor. Ve çalışmak başarılı olmanın olmazsa olmaz, en önemli ön koşulu.
Yaşamak için çalışmak…
Bu görüşte olanlar için; yaşamak için çalışmak ve üretmek gereklidir. Ama tam da o kadarı… Yani ne eksiği, ne de fazlası.. Çünkü esas varoluş amacımız yaşamaktır. Tüm canlı organizmalar gibi bizler de yaşama içgüdüsüne sahibiz. Bunun için ihtiyacımız olan kaynakları da dışarıdan edinmek zorundayız. Yani çalışmanın bedeli yaşamak değil.. Tam aksine yaşamanın bedeli çalışmaktır…
Kaliteli, sağlıklı ve uzun bir yaşam sürebilmek için uzak durmamız gereken şeylerin başında ise modern çağın en büyük belası olan stres gelmektedir. Stresin en büyük kaynağı ise çalışma yaşamının sorunlarıdır. İnsan işiyle iş dışı yaşamını ne kadar birbirine karıştırırsa, o kadar stresli ve mutsuz olmakta ve bunu çevresindeki insanlara da bulaştırmaktadır… En doğrusu; çalışma saati bitiminde iş ile ilgili her şeyi ofiste bırakarak, asıl olana yani gerçek yaşama dönmektir. İşkolik bir insanın ne kadar para kazanırsa kazansın, başkalarından daha sağlıklı olduğunu gösteren, tek bir inandırıcı araştırma bile yoktur. Ama tam aksini kanıtlayan binlerce makale ve rapor vardır. Yaşamda çalışmaktan çok daha keyifli, üstelik daha az stresli ve yorucu bir sürü yapılacak şey vardır.
Deve’ye sormuşlar: İnişi mi seversin, çıkışı mı?
Bu işin doğrusu nedir diye soranlara imam’ın meşhur sözü ile yanıt vermek mümkün.
“Dediğimi yap ama yaptıklarımı asla!”. Şaka bir yana, pek çoğumuz iş ve özel yaşam dengesini korumakta zorlanıyoruz ve iki uçtan birine, biraz daha yakın duruyoruz.
Her şeye rağmen, bu konuda bir görüş belirtmek gerekirse, kendi adıma alternatif bir bakış açısını yeğlerim.
Parçalamak kolay ama tekrar toplamak zor
Çünkü yaşamı bir kez parça parça görmeye kalkıştığımızda bunun sonunu getirmek o kadar kolay olmaya bilir. Şöyle ki; önce iş ve özel yaşam diye iki ana parçaya ayırdığımız yaşamı, yarın kendi içinde, daha da küçük parçalara ayırmak zorunda kalabiliriz. Çünkü özel yaşamımızda da ailemiz ve özel hobilerimiz, iş yaşamında ise kişisel kariyerimiz, iş arkadaşlarımızla kurduğumuz sosyal bağlar, çıkar birliktelikleri gibi birbirleri ile zaman zaman çelişkiye düşen kümelenmeler ortaya çıkabilir. Ve bunlar arasına kesin sınırlar koymak her zaman kolay olmayabilir.
O zaman insanın, kendi içinde zaman zaman birbiriyle çelişen ve çatışan farklı kimlikler oluşturması kaçınılmaz olacaktır. Yaşamını sürdürebilmek için, kendi dışındaki bir sürü değişkenle mücadele ederken, bunlara bir de kendi iç çatışmaları eklenecektir. Gardrobunda her bir ortam için farklı bir maske ve kostüm bulundurması ve bunları habire değiştirmesi gerekecektir.
İnsan zihninde parçaladığı yaşamı, fiziksel dünyada da bir arada tutmakta zorlanacak ve daha az tutunduğu parçalar yavaş yavaş digerlerinden koparak uzaklaşacaktır.
Birey bütünün tüm özelliklerini taşır
İnsan bütünden ayrışıp birey olurken, bütünün tüm özelliklerini de beraberinde almıştır. Bu yüzden de, O’nun için yaşamını korumak ve sürdürmek; bütünlüğünü korumak ve sürdürmekten ayrı düşünülemez. İnsan ister fiziksel, ister ruhsal, isterse de sosyal anlamda olsun; bir yerde parçalandığında bunun yaşamın diger alanlarına da yansıması kaçınılmazdır.
İnsan yaşamı birbirinden ayrılmaz süreçlerin bir bütünüdür. Bu süreçlerin her biri, yeri bir digeri tarafından doldurulamayacak kadar önemlidir. Fiziksel, duygusal, psikolojik ve sosyal gereksinimlerini karşılaması için tamamlanması gereken süreçler ayrı ayrıdır. Bir sürecin mükemmel yürümesi, bir başka sürecin eksikliğini gideremez.
Ama bunun tam aksine; bir tek sürecin başarısızlığa uğraması bile, yolunda giden süreçleri de olumsuz etkileyebilir.
Şöyle bir örnek verelim. İş yaşamında çok başarılı olmanız sizin özel yaşamınızda da başarılı olmanızı garantilemez. Ama başarısız bir iş yaşamı, gayet güzel giden özel yaşamınızın bir anda alt üst olmasına neden olabilir.
Ya da dişlerinizin çok sağlıklı olması, böbrek sağlığınızı da garanti altına almaya yetmez. Ama sağlıksız dişler, sağlıklı böbrekleriniz için bile büyük bir tehdit oluşturabilir.
Bu örneklerin sayısını daha da arttırmak mümkün. Her bir örnek bizi kaçınılmaz olarak, bütünün sağlığı için ayrı ayrı süreçlerin kendi içlerindeki önemini ve seçeneksizliğini gösterecektir.
Farklı gereksinimlerin karşılanması ayrı süreçler gerektirir
İş ve özel yaşam da, insan yaşamının iki ana süreci olarak görülebilir. Birbirinden farklı işlevleri olan, farklı gereksinimlere yanıt veren, her ikisi de zorunlu ve birbirinin yerine konamaz iki anan süreç.
Yaşamın bütünsel hedefleri açısından hangi sürecin daha önemli olduğunu soranlara şu soruyla yanıt vermek yerinde olur. “Sizce; yaşam için sindirim sisteminiz mi daha önemlidir, yoksa dolaşım sisteminiz mi?”
Sağlıklı bir insan için saçma görünen bu soru, ciddi bir sindirim ya da dolaşım sistemi hastalığı çeken bir başkası için o kadar da anlamsız görünmeyecektir. Zira O’nun için elbette ki “çektiği ızdırap” daha ağır basacak ve o yönü gösterecektir.
İnsan’ın yaşamını sürdürebilmek için gereksinim duyduğu fiziksel, ruhsal, duygusal, sosyal gereksinimler de birbirinin yerine konabilir nitelikte değildir. Boşa dememişler; “Aşk karın doyurmaz” diye..
Şimdi gelelim başlangıçtaki en temel sorumuza.
Bu soruya “çalışmak daha önemlidir” diyenler için, büyük ölçüde, maddi ve ona bağlı psiko-sosyal gereksinimlerin ve endişelerin, digerlerinden daha agır bastığı söylenebilir.
Ya da tersine, “yaşamak için çalışmak gerekir” diyenler içinse, maddi gereksinimlerin ve endişelerin çok da ön planda olmadığı görülecektir.
Burada gereksinim ve endişe ayrımını özellikle yaptım. Zira gereksinimin yokluğu tek başına endişeyi ortadan kaldırmaya yeterli olmuyor. Çünkü endişe, daha ziyade var olanı yitirme korkusu ve belirsizlikten kaynaklanıyor.
Doğrusu insanın kendi gereksinimleri ve farkındalığı ne yönü gösteriyorsa o yöne ağırlık vermesidir. Zira o yönde yanlış giden bir şeyler, canını yakan eksiklikler görmektedir. Bilinçli bir seçim, ne yönde olursa olsun bence doğru seçimdir. Çünkü doğası gereği hiçbir yönde aşırılığa kaçmayacak ve dengesini yitirmeyecektir.
Yanlış olan ise; insanın bir yönde yanlış giden şeyleri görüp, ısrarla diger yöne ağırlık vermesi ve ihmal ettiği süreçleri göz ardı etmeye devam etmesidir. Mazereti ne olursa olsun, bunun sonuçları ağır olacaktır.
Meditation… Is it really what we are talking about?
Jan 13th
Martin;
It’s good to re-start the enquiry.
I agree with you that one’s highest capability of change is within the context of himsels. You can only ask, hope, wish or force others to change. But it is totally up to their own choice, decision and initiative to do something about that, regardless how good or bad the consequences will be for them.
So, our starting point is our very self which seems to me the most challenging. This is so, because when I talk about myself, it brings about some questions to be answered and responsibilities to be undertaken by nobody but myself.
Look at many people,ü who seems to be very influential on people, promising them leadership, guidance and eventually happiness. Most of them does not seem to have even the average level of balance, integration and wholeness in their own lifes, while they promise a heaven to the others. On the contrary, many of them live a very conflicted and fragmented life on their own. You can include many famous philosophers, ideologists, politicians, writers in that category.
For me, this is not surprising, because if you have certain level of talent to create ideas, abstractions and to put them into words and express fluently against people, you may have an audience to follow you, regardles how capable you are to apply what you say to your own life.
But talking about other people’s expectations, dreams, problems, sorrows, etc, is far easier than doing something about yourself.
Let’s take the example of a doctor advicing his patient to quit smoking because it kills. He can very effectively present the arguments to her, and eventually can convince to commit to be a non-smoker. However; it is not very surprising to see the doctor smoking himself, even he tells just the opposite to the others.
We have a saying in our society which is : “Do what the Imam (priest) says; not what he does.”
This is to say: Saying is easy while doing is a big challenge 
Coming back to the topic of meditation; I have no question with people who practice various methods for meditation. I use the word “method” on purpose, with that I mean the way you used to (or prefer to) follow to reach the level of quiet state of mind.
I am sure there are many people who have a natural talent to quiet their thoughts and clean their mind, not by effort and struggling, but only through insight.
The key word here is “insight” which reminds me the famous quote of K which is “Truth is a pathless land”.
What I think is; brain is a very skillful device and thought is nothing but one function on brain.
What I think about meditation is nothing but an abstraction because it is all about the known; words, definitions, actions, etc. We can talk about meditation; but what we talk about is just a word what we created to make an unknown thing, recognizable by us. But what we recognize is the word or the label; not the real think which is still unknown.
The un-thinking or still state of mind, by definition, should not be reachable by thinking about that. We can talk about it endlessly, without getting anywhere.
My humble point against this challenging quesition is; I have no idea neither I could; about that state of mind. Some people tells interesting and appealing stories about that, but these do not help me, either. The difficulty is the definition which eliminates any option to use technniques, recipes, maps, etc, to get where, if it really exists.
You may have experienced on your own, the so-called transfornation of mind through some process. But, as soon as you try to put this experience into words, which is within the very limit of the known, your real experience and insight start fading away and the thought invades back the mind.
Can we agree on the following state: “When there is thought there is no meditation and when there is meditation, there is no tought.”
So meditation and thought can not exist at the same time. Mind has only one state amongst them.
I wonder if I am clear enough on my point to question “meditation” by definition, only.
If I surrender to the fact that, I have nothing to do about meditation but thinking and talking about it; I have only one solid key left to deal with. That isthe thought, which makes me, in the simples expression. I also agree that I have no natural talent to switch my mind from one state to the other, with or without using some methods.
I am made of thoughts and unless I understand the structure and nature of thought I can never go beyond.
Understanding thought is nothing but understanding how the brain functions to create thought.
Once, I am able to catch a clue about the way brain functions, it may take me to the further understanding of what happens beyond.
To understand thought, I do not have to wait until I find an isolated place, a peaceful natural scene, a place to retreat, etc. Thought is with me and operates at any given time, providing me with countless opportunities to diagnose it.
To do this I can only rely on my brain who creates the thought.
If I can follow the process of thought backwards, this can hopefully take me to it’s origins.
There is a must to take that trip which is “take the thought as it is; without judgement.” This is to say; thought is just a function of my brain. It is neither good, nor bad. It just is! I have no intention to question thought. What I want to is to follow it to the where it takes me.
This is nothing to do with observation because the observer is seperate from the source. I do not want to observe which is thinking.
Does a diagnostic device think about the object, when it functions?
It is inevitable that, to observe thought you will use the means of thought, again. This may seem as a paradox and it actually is when we start. However; the key is: It does not help to negate thinking if we really want to understand it. Neither negate, nor favor. Just follow it.
To dissolve thinking, I will definitely use thinking which is the most powerful function of brain, as we know it.
For me the brain first needs to be discovered, in order to liberate it from the invasion of thoughts.
Take the example of a physician fighting cancer. She needs to understand the cancer first, not to hate it. Cancer is bad for the patient, but not for the Doctor, for whom it is just a problem to be solved. Doctor’s hating the problem could even make her handicapped against it, eventually resulting in failure.
I believe I should stop here; looking forward to hear from you.
Best regards;
Ali
Letters from Martin (2): What is the meaning of meditation in a serious life?
Jan 6th
Dear Ali,
I’m glad you posted part of our correspondence, and am happy to continue the enquiry. Let’s withhold our investigation of the ‘political’ expression of a psychological revolution until we have a strong foundation in enquiry, and there are signs and evidence that the revolution in human consciousness is igniting. (By political expression, I don’t mean the low art of politics, but rather the unavoidable necessity of collectively prioritizing and intelligently managing the multi-faceted self-made crisis of humankind–ecological destruction, economic disparity, growing conflict and terrorism, etc.)
Whether the breakthrough in human consciousness is near or not, whether this is the darkest hour of humanity before the dawn of a new human being, or the beginning of a global dark age, we cannot know. There is great urgency for psychological revolution, but all we can really do is question alone and together, awakening insight within ourselves, and, through enquiry, ignite insight with like-minded, self-knowing friends in the work.
There are two questions that have come up in which I’m keenly interested. Let’s see if they strike a chord in you and others. The first is the place of meditation in one’s life, and in this violent and rather insane world. The second, which comes after the foundation of true meditation is clearly established within us, is the question of conscious transmutation and revolution in consciousness.
You posed the challenge by saying that you don’t meditate (in the sense of taking daily walks and sittings in the mirror of nature whenever possible, with the intent of passively observing the movement of thought/emotion in oneself) because, “I would have put my life into the trap of fragmentation while seeking wholeness thru meditation. Fragmented because if you take the meditation as the essence, what will happen when you do not (or can not) meditate? If you feel balanced when you meditate, isn’t it true that you are out of balance when you do not practice it?”
This is to my mind a most important question. I understand your meaning and concern, and share it, although one has come to the opposite conclusion–if I can use that word without implying a fixed position.
Beyond the unforced ‘practice’ of taking daily walks and sittings in nature (which I’m fortunate to be able to do year around here in California, even during winter when it isn’t raining), what is meditation? That word, like ‘dialogue,’ means many different things to many different people. Almost always, however, meditation to most people’s minds involves some method, technique, and ritual. To me these things are inimical to awakening the meditative state, since they are products of the very mechanism we want to quiet—the mind as thought.
Meditation, I submit, is the brain spontaneously letting go of the dominance of thought through the passive observation of the movement of thoughts and emotions as they arise. It is an unwilled fundamental alteration in consciousness, as the brain goes from living in terms of symbols (words, images, ideas, imaginings etc) of content-based consciousness, to direct perception and insight. Meditation spontaneously occurs when the observer is negated. One negates the observer by ‘catching thought in the act’ of splitting itself off from itself, which takes many forms–judgment, evaluation, analysis, or reaction of any kind to thoughts and feelings as they arise.
For me, it’s necessary to take time each day to sit and observe this movement, with intent but without goal, in order to ‘clear the decks’ and allow the brain using thought to fall silent and come into order. We all experience the chattering mind. I’ve found that to take the time to really listen to the mind, without interference, giving special attention to the divisive habit of the observer, thought grows quiet and a deep balance is restored. There is also new insight, and a regeneration of the brain’s energy and a growth of its capacity.
So I find it quite ironic that you ask: “If you feel balanced when you meditate, isn’t it true that you are out of balance when you do not practice it?” One does indeed sometimes feel out of balance when the meditative state ‘wears off,’ but that illuminates the areas of one’s life that are out of balance and in need of attention. (Why it ‘wears off,’ and what is the breakthrough of illumination in which the brain presumably does not return to thought, are questions requiring further enquiry.)
In short, without taking time to ignite meditation, doesn’t one adapt to society and becomes habitual in one’s daily routines, no matter how much one is self-aware, because the sweep of events and experiences is too much for the brain to gather sufficient attention to slow down and quiet the whole movement of thought?
It’s essential of course to be self-aware during one’s activities and in one’s relationships. Without self-awareness, meditation cannot ignite. But is self-awareness during one’s activities enough? I feel not.
Many people can only take half an hour from their busy days to sit quietly and passively observe, but that, plus some contact with nature, are minimal requirements for transformation, aren’t they? Taking one’s seat, the first question that comes to one, after becoming attuned to one’s environment (sitting outdoors whenever possible, even just in one’s backyard or patio), is: Is the observer operating? When the observer ends in passive awareness of the mind’s divisiveness, attention gathers and becomes as quick as a hummingbird’s wings. As Krishnamurti so often pointed out, the act of attention, in itself, deeply quiets the mind, and opens the door to insight and the sacred. Does this ring true for you?
With the foundation of quieting thought in ourselves through passive observation, we can then take up the question Evrim, one of your readers, picked up on: “Is man’s self-made fragmentation ever more urgently driving a conscious transmutation in the human brain, allowing us to make the next evolutionary leap?”
I look forward to your response.
Warm regards,
Martin
Kaosun Kıyısında Liderlik
Nov 20th
Sayın Başkan, Değerli Konuklar;
Eduplus’un düzenlediği yönetim zirvesine geçtiğimiz yıl dinleyici olarak katılmıştım. Bu yıl ise konuşmacı olarak katılarak, profesyonel bir yönetici olarak görüş ve deneyimlerimi sizlerle paylaşma fırsatı bulduğum için çok mutluyum. Bana bu fırsatı veren konferans yöneticilerine ve siz değerli dinleyicilere gönülden teşekkür ediyorum.
• Sir Francis Bacon “Krizler en iyilerin en iyi taraflarını, en kötülerinse en kötü taraflarını ortaya çıkarır” diye, krizler hakkında ilginç bir saptama yapmış.
Böyle kapsamlı bir paylaşım ortamına kendimce katkıda bulunabilmek adına; ben bugün, kriz sözcüğünün hepimizde, belki de en sık çağrıştırdığı kaos metaforunu kullanmak istiyorum. Bilim dünyasında çok tartışma konusu olan Kaos Teorisi ve Self-Organizasyon modelinden, iş yaşamımızda da kullanabileceğimiz bazı ilginç dersler çıkarabileceğimiz kanısındayım.
Konumuzun bir bölümü, karmaşık fizik ve doğa yasalarını ilgilendirdiği girdiği için, uzmanlık alanıma girmeyen bu alanda elimden geldiğince basit açıklamalarla yetineceğim.
Albert Einstein’ın da dediği gibi “Basit bir şekilde açıklayamıyorsanız, konuyu siz de anlamamışsınız demektir.”
İster ekonomik, ister sosyal, isterse sağlık konsunda olsun; herhangi bir kriz ortamını belirgin kılan dört ana özellikten söz etmek mümkün. Bunlar;
1. Öngörülemezlik
2. Belirsizlik
3. Tehdit
4. Değişim ihtiyacı
Bunlardan ilk ikisi, yani öngörülemezlik ve belirsizlik bende doğrudan KAOS terimini çağrıştırıyor.
Yani, her şeyin öngörülebilir ve önceden belirli olarak devam ettiği bir süreç, kriz anında KAOS’a dönüşüyor. Kaos ortamının öngörülemez ve belirsiz niteliği yüzünden, sürecin hedefleri tehdit altında kalıyor ve bu tehdidin savuşturulması için değişim gereksinimi ortaya çıkıyor.
İlk bakışta; yaşadığımız ekonomik kriz deneyimleri yukarıdaki süreç ile neredeyse birebir benzerlik taşıyor. İş dünyasının yasaları, esas olarak güven ve öngörülebilirlik prensibi üzerine kurulu olduğu için, bu temelleri tehdit eden kriz ortamının, kaos olarak tanımlanması da son derece normal.
Kavramsal ve akademik düzeyde doğru gibi görünen bu önerme, gerçekte ne kadar doğru? İşte bugün sizinle bu konuyu tartışmak istiyorum.
Bu konuşmayı hazırlarken; dünyayı sarsan ekonomik krizlerin tarihi konusunda bir araştırma yaptım ve belleğimizin bu konuda sandığımızdan da zayıf olduğunu gördüm.
Zira, 1923 yılından bu yana geçen 86 yılda, dünyayı tümden ya da büyük ölçüde etkileyen tam 26 ekonomik ve/veya politik kriz yaşanmış.
Ülkemizde ise, cumhuriyet döneminde, küresel veya ulusal nedenlerle yaşanan ciddi ekonomik ve politik krizlerin sayısı tam 15.
Dünya Krizlerinin, başlama ve sona erme süreleri ile birlikte, iyimser bir tahminle ortalama üçer yıl etkisi olduğunu düşünecek olursak, dünyamızın son 80 yılının tamamına yakınının krizlerle geçtiğini görürüz.
Ülkemizde ise, aynı hesapla, cumhuriyet döneminin yarısından fazlasının, ekonomik ve politik krizlerle geçtiği görülmektedir.
Daha da çarpıcı bir nokta, bu krizlerin % 90’ının, 1960’tan sonraki 50 yıllık sürede meydana gelmesidir. Bunun anlamı da şu:
Ben ve benim kuşağımdakiler için, krizlerle geçen zaman dilimi, yaşamımızın sadece bir parçası değil, aynı zamanda en büyük parçasıdır.
Büyük matematikçi ve düşünür Bertrand Russel bir konferansında dünyanın yuvarlaklığından sözederken, dinleyiciler arasında bulunan bir kadın itiraz ederek “Yanılıyorsunuz! Dünya yuvarlak değil düz bir tepsi gibidir. Ve biz de o tepsinin üstünde yaşıyoruz” der. Russell gülümseyerek kadına sorar. “Peki o tepsinin altında ne var?” Kadın kendinden emin bir şekilde yanıtlar “Büyük bir öküz var. Boynuzlarının üzerinde de tepsiyi taşıyor.” Russell merak etmiş gibi tekrar sorar. “Peki o öküzün altında ne var?” Kadın kurnaz bir tebessümle yanıtlar “Kendini çok zeki sanıyorsun galiba genç adam. Ama beni faka bastıramazsın. Çünkü yanıtım değişmeyecek. Tepsinin altında sadece, birbirinin boynuzları üzerinde duran öküzler var. Bundan başka da hiç bir şey yok”
Bu hikaye krizlerin gündelik yaşamımızdaki yerine çok güzel uyduğu için anlatmak istedim. Şöyle ki; bugün biri bize, “ne var ne yok?” diye soracak olsa, çok rahatlıkla “Kriz var. Krizden önce de, sonra da sadece kriz var. Başka da bir şey yok” diye yanıtlayabiliriz.
Yakın tarihimize bakarak “denge, iki kriz arasında yaşanan geçici bir durumdur”
demek ne kadar yanlış olur acaba?
Ya da Yine yukarıdaki somut veriler ışığında “Yaşamının tamamını krizlerle geçirmiş bir iş adamı için, şaşırtıcı olan kriz ortamı değil; kararlarını öngörüyle ve güven içinde alabileceği dengeli ortamlardır” dersek abartmış olur muyuz acaba?
Şimdi izninizle iş yaşamını bir süre için unutarak, doğa yasalarına kısaca bir göz atmak istiyorum.
Fizikte; doğada olan biten her şeyin açıklaması için kullanılan evrensel yasalardan birisi de “Termodinamiğin 2. Yasasıdır”. (Herşeyin yasası deyimi Stephen Hawking’e aittir.)
Bu yasa en basit anlamda; dinamik bir sistemin kendi içinde dengesizliğe doğru gitme eğiliminde olduğunu, bunu dengede tutmak için, mutlaka dışarıdan bir enerji uygulanması gerektiğini söyler.
Çok bilinen bir terimi kullanarak “Evrenin entropisinin” sürekli arttığını ve her şeyin düzensizliğe doğru gittiğini de söyleyebiliriz. Gündelik yaşamdan örnek vermek gerekirse; trafik keşmekeşi, masamızın sürekli bozulan düzeni, dökülen bir bardak su, kısacası biz düzene sokmaya çalıştıkça karışan her şey bu kapsamda değerlendirilebilir.
Evrendeki her şeyin açıklamasında kullanılan bu temel yasa, iş dünyası söz konusu olduğunda da geçerli olabilir mi acaba ?
Bu konuda kullanmak için elimizde, yine bilimsel olarak çok tartışma yaratan KAOS TEORİSİ var. Bu teoriye göre;
1. Denge kararlı ve sürdürülebilir bir durum değildir
2. Bu nedenle her denge belirsizliğe, yani kaosa doğru gider
3. Kaosun da işleyişini belirleyen yasalar vardır.
4. Kaos ta zamanla kendi içinde bir dengeye ulaşır
5. Yeni denge de sürdürülebilir değilidr ve kendiliğinden kaosa doğru gider
Leonardo da Vinci “Doğru ile yanlışın ilişkisi, ışık ve karanlığın ilişkisinden farksızdır.” derken adeta denge ile kaosun ilişkisinden sözediyor sanki.
Kaosu daha iyi anlayabilmek için maddenin üç halinden örnek vermek gerekirse;
madde katı fazda dengede, gaz halinde ise kaos halindedir. Sıvı hal ise “kaosun kıyısındaki geçiş fazı” olarak adlandırılabilir.
Kaosun Kıyısı, sistemin kaos ve denge arasında bulunduğu kritik noktadır. Bu noktada, herhangi bir yöne doğru uygulanacak en küçük kuvvet bile, sistemin bir fazdan digerine geçmesine neden olacaktır.
Kelebek Etkisi
Kaosun işleyiş yasalarının anlaşılması, sistemin başlangıç koşullarının bilinmesine birebir bağlıdır. Zira, başlangıç şartlarındaki ölçümlenmesi son derece zor ve ihmal edilebilir farklar bile sistemin gelecekteki yönü ve izleyeceği yol üzerinde belirleyici etki yapmaktadır.
Bu noktada, kaotik sistemlerde önemli bir faktör olan Kelebek Etkisinden bahsetmemek bu kavramı ortaya atan Matematikçi Edward Lorenz’e büyük haksızlık olacaktır.
Kelebek Etkisi teoremine göre, Brezilya’da bir kelebeğin kanat çırpması, Texas’ta bir fırtına ya da hortum oluşumuna yol açabilir.
Yol Ayrımı kavramı ile ilişkilendirilmediği sürece Kelebek Etkisi hoş ama soyut bir tartışma konsu olarak kalacaktır. Yol Ayrımı, matematiksel olarak, aynı noktadan yola çıkan ve birbirinin aynı iki parçacığın, başlangıç koşullarındaki en küçük değişiklik yüzünden bile, birbirinden tamamen farklı noktalara varmasına neden olabilmektedir.
25 katlı bir binanın tepesinden, iki tane 1 liralık madeni parayı parmaklarınız arasında birbirine yapıştırarak aynı anda bıraktığınızı varsayalım. Birbirine yapıştırıcı ile bağlı olmadığı sürece, bu iki paranın, yere düştüğünde birbirinden çok farklı yerlere gideceği kuşkusuzdur. İlk bakışta ikisinin de üzerindeki tek etkin gücün yer çekimi olduğunu düşündüğümüzde, aynı yada çok yakın bir yere düşmeleri ve benzer bir yol izlemeleri beklenirdi. İşte burada Kelebek Etkisi devreye girmektedir. Paranın üzerindeki etkisi son derece küçük hatta ölçülemez olanİ rüzgar, havadaki nem ve toz zerrecikleri gibi kontrol edilemeyen diger değişkenler her iki madeni para üzerinde ayrı ayrı etki yaparlar. Bu gözardı edilebilir dış etkenlerin, paraların izleyeceği yol üzerindeki etkileri ise tamamen geometriktir.
****
Buradan tekrar esas konumuza, yani iş dünyasına dönecek olursak, ekonomik yaşamı ve süreçlerini, başka hiçbir metafor Kaos Teorisi kadar güzel açıklayamazdı. Şöyle ki; ekonomik yaşamda da, tıpkı doğada olduğu gibi, denge, kararlı ve sürdürülebilir bir durum değildir. Tam aksine, esas olan kaos, yani belirsizliktir..
Temel değişkenlerinin tamamı (döviz kurları, emtia fiyatları, faizler vb) non-lineer ve öngörülemez olan iş dünyası, bunlara bir de alameti farikası kararsızlık olan insan unsuru eklendiğinde, Kaos’tan başka neyle tanımlanabilir ki?
Bizler ne kadar öngörülebilir, sürdürülebilir ve güvenli bir iş ortamı istersek isteyelim; elimizden gelen, sadece, geçmişe dair bilgilerin simule edilerek geleceğe dair istatistiksel tahminler üretmekten daha fazlası değildir.
Edgar R. Fiedler de“Aynı soruyu 5 ayrı ekonomiste sorun. Beş farklı yanıt alırsınız. Eğer onlardan biri Harwardlı ise yanıtlar 6 olur.” derken, ekonomik sorunlar karşısındaki çaresizliğimizi itiraf ediyor sanki.
İş dünyasının bütün oyuncuları aslında bu gerçeğin farkında olduğu için; doğasında KAOS olan bu ortamı düzenlemek amacı ile, habire dışarıdan moment uyguluyorlar. Küresel ve ulusal düzeydeki ekonomik örgütlenmelerin, regülasyonların, teşvik ve yaptırımların tek bir ortak amacı var. Piyasaları düzene sokmak, öngörülebilir, sürdürülebilir ve güvenilir kılmak.
Aslında herkes doğal yasanın, suyun akışının tersine kürek çekip durduklarının farkında. Bununla birlikte; hiç değilse ORGANİZE bir KAOS ortamını sağlamak çabası kesintisiz devam ediyor.
Şimdi burada durup, aynı piyasada faaliyette bulunan 2 hayali şirketin, aynı resme farklı açılardan yaklaşarak, nasıl tamamen farklı birer yönetim modeli oluşturabileceklerini açıklamaya çalışalım.
1. Şirketimiz Denge A.Ş. ekonomik yaşamın belli yasalar üzerinde işlediği, istisnalar dışında, öngörülebilir ve sürdürülebilir olduğu prensibi ile hareket ediyor.
2. Şirketimiz olan KAOS A.Ş. ise hiçbir ekonomik dengenin sürdürülebilir olmadığını; esas olanın belirsizlik ve öngörülemezlik, yani KAOS olduğunu ilke edinmiş.
Denge A.Ş. doğal olarak merkezi prensiplerle ve uzun vadeli planlarla dikey hiyerarşik model ile yönetilecektir. Krizler geçici olduğu için, yönetim olağanüstü haller için şirket stratejilerinin değiştirilmesine sıcak bakmayacak ve zaten uzun vadede tekrar dengeye kavuşacak olan pazarda pozisyonunu korumaya çalışacaktır. Denge A.Ş. kapsamlı pazar araştırmaları ve analizler yapmadan önemli stratejik kararlar almaz. Aldığı kararlardan da kolaylıkla geri dönmez. Çalışanları ile olduğu kadar, müşterileri ile de uzun vadeli kontratlar yaparak güven ortamı oluşturmayı hedefler.
Bürokratik süreçler, stratejik planlama, etkin dökümantasyon, iş akış, denetim, takip ve raporlama sistemleri bu modelin göze çarpan özellikleri arasındadır.
KAOS A.Ş. yönetimi ise; piyasaların uzun süre dengede kalamayacağını ve ne yöne hareket edeceğinin öngörülemeyeceğini düşünerek, planlarını kaosu esas alarak yapar. Her an olağanüstü koşullar altında yaşayabilecek bir organizasyonu hedefler.
Bu modelde, Denge Şirketi’nin aşırı merkezi planlama ve dikey organizasyon modelinin aksine, kriz şartlarında avantaj sağlayan, sürekli değişmeye hazır, modüler bir organizasyon amaçlanır.
Tüm birimler gereğinde ayrı ayrı varlıklarını sürdürebilecek bilgi, yetki ve kaynaklarla donatılırlar. Tüm sistem ise bu birimlerin toplam sinerjisini kullanabileceği gibi, gerektiğinde son derece esnek olarak hareket edebilecektir. Ortam geçici olarak dengeye kavuştuğunda bile, rehavete kapılmamak içini, kaos yönetiminden vazgeçilmeyecektir.
Zira esas olan kaos, geçici ve sürdürülemez olan ise dengedir.
Kaos Teorisinin kriz yönetiminde sağladığı varsayılan avantajlarına karşın, bariz zaaflarından da söz etmek gerekir. Şöyle ki;
Organizasyonel gelişimin birincil amacı, değişen dış koşullara göre, iç değişimi başarı ile yönetmektir. Bu amaçla sadece Kaos teorisinin kullanılması oldukça riskli olabilir.
Çünkü çağdaş yönetim sistemleri, değişimi gerçekleştirmek için kaos teorisine göre çok daha az riskli alternatif modeller önerebilmektedir. Bir organizasyonu bilinçli olarak kaos durumunda tutmak, değişimi ve ayrışmayı dayatabilir ama bunun hangi yönde olacağını önceden kestirmek olanaksızdır. Herne kadar kaos sonuçta self-organizasyona yol açsa da, ortaya çıkacak sonucu önceden ksetirmek olanaksızdır? Bu yüzden varolan dengeyi bozarak, kaosu başlatmak oldukça risklidir. Bir sistemi alışkın olduğu dengenin dışına itmek, bir olasılıkla onu aşağı doğru bir sarmala ve sistem entegrasyonunu geri dönülmez bir noktaya itebilir.
Bu nedenle organizayonel gelişme amacı ile kaos teorisinden faydalanmanın en akıllı yolu, sistemi güvenlik duygusunu tamamen yok etmeden, kaosun kıyısında varolabileceği bir faza taşımaktır.
Kaosun kıyısında varolmayı başaran organizasyonlar, ayakta kalmak için sürekli yenilikçi ve yaratıcı olmak zorundadır. Apple gibi Teknoloji şirketleri ve Southwest gibi havayolu şirketleri bu tür öğrenen organizasyonlara güzel birer örnektir. Bu şirketler kendi sektörlerinde, değişimi ve yenilikçiliği sadece ayakta kalmak için değil, aynı zamanda lider olabilmek için bir model olarak seçmişlerdir.
Bunun aksine, bazı organizasyonlar çok uzun süre aynı istikrarlı pozisyonda kalma sonucunda, şartlar değiştiğinde varlıklarını sürdürmekte zorlanmaktadırlar. Örneğin AT&T gibi, çok sağlam ve kararlı organizasyonlar iletişim sektörünü uzun yıllar boyunca domine etmeyi başardılar. Ancak telekomüniksyon teknolojisi son yıllarda devrim niteliğinde gelişmelerle büyürken, bu şirketler aynı hızda yaratıcı bir değişim geçirmedikleri için, bugün ayakta kalmak için bocalamak zorunda kalıyorlar. Ve ilginçtir ki; değişimi yaşama geçirmek, yaratıcı uyumun önündeki engelleri kaldırmak, kendini keşifin önünü açmak ve self-organizasyonu gerçekleştirmek için artık kriz ve kaos ortamlarını bir fırsat olarak görüyorlar.
Kaosun kıyısındaki organizasyonlar, günümüzde en yaratıcı ve değişen koşullara karşı en uyumlu organizasyonlar iken, acaba bu yapıların üyeleri, yani çalışanlar, sürekli evrim ve yeniden yapılanma konusunda ne hissediyorlar diye sorulabilir bu noktada.
Sürekli yenilenen ve şekil değiştiren bir organizasyonda bireyin kendini tanımlaması ve böyle bir yapıya güven duyarak bağlanması mümkün müdür?
Bu sorunun yanıtı kısaca evettir.
Organizasyon öz değerlerini, tanımlanabilir ortak amaçlarını değiştirmediği sürece; onun üyeleri de; şekli değişirken özünde aynı kalan ve sürekli gelişen bir sistemin parçası olduklarını deneyimlemeye devam edeceklerdir.
Self-Organizasyon: İçeriden dışarı doğru öğrenen organizasyon
Eğitim latince “içindekini dışarı çıkartmak” anlamına gelen Educare kelimesinden gelir. Gerçek öğrenme, veri toplamayı değil, öğrenmeyi öğrenmek, öğrenme kapasitesini arttırmak ve bilgiye dayalı eylemin önünü açmaktır.
Yunus Emre’nin de söylediği gibi “İlim önce kendini bilmektir.” Kendisi, hakkında yeterli bilgiye sahip olmayan bir sistemin, dışarıda olup bitenlere dair gerçek bir bilgi sahibi olması da olanaksızdır.
Bu nedenle öğrenen bir organizasyonun ilk işi kendini, yetenek ve zaaflarının sınırlarını keşfetmektir. Kendini keşfeden bir sistemin dış dünya ile ilgili bilgi ve algı sistemleri de ha güvenilir olacaktır.
Öğrenen bir sistemin en önemli özelliklerinden birisi de, üyeleri ile olan iletişim ve ilişki yönetimine, en az süreç yönetime verdiği kadar önem vermesi ve kaynak ayırmasıdır.
Sistem, yaratıcı dönüşümü en alt katman olan bireyden başlatarak, birimlere, oradan da tüm organizasyona yayacak şekilde tasarlanmıştır.
Öğrenen ve kendisini yaratan self-organizasyonda liderin birincil rolü, liderliği tüm sisteme dağıtmaktır. Çünkü farklı hedeflerin gerektirdiği farklı işlevler, sistemin tüm bileşenlerinin birbirinden farklı liderlik özelliklerinin ortaya çıkarılarak kullanılmasını gerektirecektir.
Self-organizasyonu bir cümle içinde toparlayacak olursak, “parçalarının toplamından daha büyük olan bir sistemdir” demek oldukça yerinde olacaktır.
YÖNETİMDE QUANTUM BECERİLERİ
Geleneksel Yönetimin Planlama, Organizasyon, yönlendirme ve kontrol becerileri 21. yüzyılın hızlı, sürekli değişen ve son derece karmaşık organizasyonlarını yönetmede ve sorunlarını çözmede son derece yetersiz kalmaktadır.
Bu sunumda, kaos teorisi ve kısmen kuantum mekaniği metaforlarını kullanarak, yöneticilerin liderlik potansiyellerini daha üst düzeyde kullanmalarına olanak sağlayacak bir başka yaklaşımı tartışmaya çalıştım.
Charlotte Shelton: Kuantum Sıçramaları Kitabında şöyle diyor: “Yeni nesil yöneticinin başarısı; birbiri ile çelişmeden ve aynı anda kadim ve futuristik; bilimsel ve spirituel; basit ve karmaşık olabilmekten geçmektedir.”
Maynart ve Mehrteens ise 4. Dalga kitabında; 21 yüzyılda, çizgisel, lojik, rasyonel ve analitik düşüncenin yerini duygusal ve sezgisel düşüncenin alacağını söylüyorlar.
Geleceğin yönetici tipinin, başarılı olmak için geleneksel sol beyin yönetim becerilerinin yanı sıra, beynin tamamını kullanan yeni beceriler elde etmesi de zorunlu görünüyor. Yöneticiler bu konuda ustalaştıkları ölçüde; mekanik, indirgemeci ve determinist sınır ve kalıplardan sıyrılarak, gerçek birer değişim ustasına dönüşecek ve hem kendilerinin, hem de organizasyonlarının yaratıcı dönüşümünü gerçekleştirebileceklerdir.
Günümüzde yönetim biliminin en büyük sorunlarından birisi de, çalışma ve yaşama ortamlarımızı hiyerarşik, lineer, emir-komuta yapılanmalarından çıkararak; birlikte yarattığımız sevgi ortamlarına dönüştürmektir. Kendi egolarımızı başkalarınınki ile aynı potada eriterek, tek başına ulaşamayacağımız şeyleri gerçekleştirmek; farklılıklarımızı çelişki ve çatışma yerine; birliğe ve daha yüksek bir kollektif varoluşa taşıyabilmektir.
Sözlerimi Walter Lipmann’ın bir sözü ile noktalamak istiyorum
• İyi bir liderin başarısı, arkasında liderlik dehası gerektirmeyen ve sadece sağduyu ve sevgi ile yönetilebilir bir sistem bırakmaktır.
Beni dinlediğiniz için hepinize teşekkür ediyorum
Ali Bulut
19.11.2009
Son Yorumlar